Thương Vụ Dầu Mỏ Đã Dạy Tôi Về Thiên Kiến Xác Nhận
Một trong những bài học đắt giá nhất mà tôi học được với tư cách là một nhà đầu tư đến từ một giao dịch mà ban đầu trông hoàn toàn hợp lý.
Năm 2014, tôi mua cổ phiếu GAS trên thị trường chứng khoán Việt Nam.
Vào thời điểm đó, giá dầu đã giảm mạnh từ vùng khoảng 80 USD mỗi thùng.
Luận điểm đầu tư của tôi nghe rất đơn giản.
Dầu mỏ là một loại hàng hóa thiết yếu.
Nhu cầu sẽ tiếp tục tăng trưởng trong dài hạn.
Cuối cùng giá dầu sẽ phục hồi.
Và nếu giá dầu phục hồi, những doanh nghiệp gắn liền với ngành này sẽ được hưởng lợi.
Tôi tin chắc rằng mình đúng.
Thị trường lại nghĩ khác.
Quan Sát
Nhìn lại, sai lầm lớn nhất không nằm ở luận điểm đầu tư.
Sai lầm lớn nhất nằm ở cách tôi đối xử với thông tin.
Sau khi hình thành quan điểm lạc quan về giá dầu, tôi bắt đầu tiêu thụ những nghiên cứu ủng hộ quan điểm của mình.
Tôi đọc các bài viết nói về nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trong tương lai.
Tôi đọc các báo cáo giải thích vì sao giá dầu đang ở mức thấp không bền vững.
Tôi chú ý đến những chuyên gia phân tích kỳ vọng giá dầu phục hồi.
Mỗi bằng chứng mới ủng hộ quan điểm của tôi đều khiến mức độ tin tưởng vào luận điểm tăng lên.
Điều tôi không nhận ra là mình đã ngừng tìm kiếm những thông tin phản biện.
Tôi không còn thực hiện nghiên cứu nữa.
Tôi chỉ đang tìm kiếm sự xác nhận.
Cái Bẫy Của Thiên Kiến Xác Nhận
Thiên kiến xác nhận là một trong những cái bẫy tâm lý nguy hiểm nhất trong đầu tư.
Một khi đã hình thành quan điểm, chúng ta có xu hướng tự nhiên tìm kiếm những thông tin ủng hộ nó.
Đồng thời, chúng ta cũng có xu hướng bỏ qua, xem nhẹ hoặc đánh giá thấp những thông tin đi ngược lại quan điểm của mình.
Hệ quả là rất nguy hiểm.
Sự tự tin tăng lên.
Nhưng chất lượng quyết định thì không.
Trong nhiều trường hợp, sự tự tin tăng nhanh hơn tốc độ hiểu biết.
Đó chính xác là điều đã xảy ra với tôi.
Tôi càng đọc nhiều bài viết lạc quan về dầu mỏ, tôi càng tin rằng mình đúng.
Đáng tiếc là thị trường không tưởng thưởng cho mức độ tin tưởng vào luận điểm.
Thị trường tưởng thưởng cho sự đúng đắn.
Điều Đầu Tư Dạy Tôi
Một câu hỏi đã thay đổi cách tôi đưa ra quyết định.
Thay vì hỏi:
Tại sao tôi đúng?
Tôi bắt đầu hỏi:
Điều gì có thể chứng minh rằng tôi sai?
Sự thay đổi đơn giản này buộc chúng ta phải chủ động tìm kiếm những bằng chứng đối lập.
Nó khuyến khích sự trung thực trong tư duy.
Quan trọng hơn, nó cải thiện chất lượng quyết định.
Ngày nay, mỗi khi xây dựng một luận điểm đầu tư mạnh, tôi đều dành thời gian tìm kiếm những lập luận phản biện tốt nhất.
Nếu tôi không thể giải thích được phía đối lập đang nghĩ gì, rất có thể tôi chưa thực sự hiểu đủ về khoản đầu tư đó.
Hàm Ý
Phần lớn nhà đầu tư tin rằng rủi ro lớn nhất đến từ biến động thị trường.
Trong trải nghiệm của tôi, một rủi ro còn lớn hơn thường đến từ chính bộ não của chúng ta.
Thị trường không biết chúng ta tin điều gì.
Thị trường không quan tâm có bao nhiêu bài báo ủng hộ luận điểm của chúng ta.
Thị trường chỉ phản ánh thực tế.
Đó là lý do mọi luận điểm đầu tư đều nên bao gồm một câu hỏi đơn giản:
Bằng chứng nào sẽ khiến tôi tin rằng mình đã sai?
Nếu không thể trả lời câu hỏi đó, rất có thể chúng ta đã rơi vào cái bẫy của thiên kiến xác nhận.
Suy Nghĩ Cuối Cùng
Bài học từ khoản đầu tư GAS của tôi không thực sự nói về dầu mỏ.
Nó nói về quá trình ra quyết định.
Mục tiêu của nghiên cứu không phải để chứng minh rằng bản thân đúng.
Mục tiêu của nghiên cứu là tiến gần hơn đến sự thật.
Đôi khi hai điều đó không giống nhau.